Berlijn Checkpoints Alpha, Bravo en Charlie

Mieks Info Reisverhalen Checkpoints

De beroemde "You are leaving the American Sector" waarschuwingsborden. Tweede van links: "You are leaving the American Sector at center of Bridge" bij Potsdam. Derde van rechts: "You are entering the American Sector" aan de Oostkant bij Checkpoint Charlie. Klik hier voor een overzichtskaartje voor de verschillende checkpoints in Berlijn.

Checkpoints Alpha, Bravo en Charlie

Checkpoint Charlie

Wie naar Berlijn gaat die zal zeker ook een keer naar Checkpoint Charlie gaan. Checkpoint Charlie werd wereldwijd beroemd of berucht als symbool van de koude oorlog. Hier stonden in oktober 1961 Amerikaanse en Russische tanks tot de tanden toe gewapend tegenover elkaar en het heeft maar een haar gescheeld of hier was de koude oorlog overgegaan in een nieuwe oorlog ...

Tijdens onze eerste reis naar Berlijn In 2001 zijn wij hier natuurlijk ook gaan kijken en we waren een beetje verbaasd over het hoge toerische gehalte van deze plek. Een échte toeristische trekpleister. In 2005 was dat nóg erger want toen kon je je al met een dame of heer in Russisch of Amerikaans uniform voor 1 Euro op de foto laten vereeuwigen.

Natuurlijk kenden we de roemruchte geschiedenis, maar het was pas in 2005 toen we een bezoek brachten aan Gedenkstelle Marienborn, (Checkpoint Alpha) dat we ons afvroegen hoe dat nu precies zat met die checkpoints, want als er een Alpha was en een Charlie, dan was er vast ook een Bravo. Checkpoint Bravo hebben we in 2007 gevonden en toen werd het tijd de zaken eens even op een rijtje te zetten.

Even terug in de tijd 1945

Na de Tweede Wereldoorlog wordBerlijn t Duitsland, volgens afspraken gemaakt tijdens de Conferentie van Jalta, opgedeeld in vier bezettingszones die bestuurd worden door respectievelijk Groot-Brittannië, de Verenigde Staten, Frankrijk en de Sovjet-Unie. De geallieerde machten kregen elk een deel van het land toegewezen dat zij bezetten en voorlopig zouden besturen. Zo werd ook de voormalige hoofdstad van het Derde Rijk verdeeld in vier sectoren. Het gebied dat Berlijn omringde behoorde evenwel in zijn geheel tot de Sovjet-Russische zone, waardoor de Berlijnse sectoren van de overige geallieerde staten een enclave in door de Sovjet-Unie bezet gebied vormden.

Het einde van de Tweede Wereldoorlog had ondertussen het begin van de Koude Oorlog tussen "het Westen" en "het Oosten" ingeluid. Berlijn ging door de bijzondere politiekterritoriale verhoudingen een centrale plaats innemen in de strijd tussen de oostelijke en westelijke inlichtingendiensten. In 1948 kwam de Koude Oorlog met de Blokkade van West-Berlijn door de Sovjet-Unie tot een eerste hoogtepunt. Op 23 mei 1949 gingen de westelijke bezettingszones op in de Bondsrepubliek Duitsland (West-Duitsland); op 7 oktober van hetzelfde jaar werd de DDR, de Duitse Democratische Republiek (Oost-Duitsland) gesticht op het grondgebied van de Sovjet-Russische zone. Formeel bleef Berlijn een aparte status houden als van Duitse zijde gedemilitariseerde viersectorenstad, onafhankelijk van de de twee Duitse staten. In de praktijk functioneerde West-Berlijn echter steeds meer als een deelstaat van de Bondsrepubliek en werd Oost-Berlijn zelfs tot Hoofdstad van de DDR uitgeroepen.

1949 DDR

De Sovjetzone van Duitsland gaat vanaf 1949 verder als de communistische staat Oost-Duitsland (Deutsche Demokratische Republik) en burgers in de DDR die dit niet zien zitten, vluchten in Berlijn massaal naar de westerse sector om een nieuw bestaan in West-Duitsland (Bundes Republik Deutschland - BRD) op te bouwen. De vlucht van honderdduizenden mensen per jaar wordt onhoudbaar voor het economisch zwakke Oost-Duitsland waarop in augustus 1961 de DDR, gesteund door de Sovjet-Unie, begint met het bouwen van een muur langs haar sectorgrens met als doel om de bevolking binnen de grenzen te houden.

Op het kaartje hierboven zie je de 4 sectoren waarin Berlijn verdeeld was, rechts Oost Berlijn in het rood, links West Berlijn, de 3 sectoren van de Fransen, de Engelsen en de Amerikanen. West Berlijn is hier helemaal "ommuurd", de oranje lijn. Ruim 43 kilometer lang was de muur die door het centrum van Berlijn slingerde. Nog eens 112 kilometer scheidde West-Berlijn van het platteland, totaal 155 kilometer muur. De totale grens tussen de twee Duitslanden was 1378 kilometer lang. De scheiding tussen het complete Oostblok en het Westen werd het "Ijzeren Gordijn" genoemd.

De Checkpoints 1961 - 1989

Vier snelwegen, de zogenaamde Transit-Autobahnen verbonden Berlijn met West Duitsland, de USSR, Polen en Scandinavië, waarvan de meest bekende daarvan de Berlin-Helmstedt autobahn was die West Duitsland met West Berlijn verbond en die dus over DDR grondgebied ging vanaf het stadje Helmstedt (Checkpoint Alpha) op de zonegrens BRD-DDR, en aansloot op Dreilinden (CheckpoinCheckpoint Charlie during the cold war-klik voorgroot formaat!t Bravo) aan de sectorgrens tussen het Amerikaans deel van Berlijn en de Russische bezettingszone in zuidwest Berlijn, met zijn 170 kilometer de kortste verbinding tussen het westen en West Berlijn.

Komende vanuit het Westen passeerde je dus eerst Checkpoint Alhpa, of zoals het DDR deel heette de "Grenzübergangsstelle (GÜSt) Marienborn-Helmstedt", en vlak vóór de stad Berlijn het tweede controlepunt, Checkpoint Bravo of DDR Grenzübergangsstelle (GÜSt) Drewitz/Dreilinden. Checkpoint Bravo lag bij de oprit van de autosnelweg nabij Dreilinden, op de grens tussen Berlijn en Potsdam. Checkpoint Bravo hield ook na de nieuwbouw en verlenging in oktober 1969 deze naam maar correcter zou vanuit het DDR standpunt eigenlijk Grenzübergangsstelle Zehlendorf/Kleinmachnow geweest zijn.

Interessant hieraan is dat voor Oost Duitsland de controlepunten "Grenzübergangsstellen" waren. Voor West Duitsland dat de "innerdeutsche Grenzen" (de Duits-Duitse grenzen) niet erkende waren het Krontrollpunkte!

De kleine zwart-wit foto rechts, is een foto van Internet en geeft weer hoe Checkpoint Charlie er uit zag tijdens de koude oorlog. Achter het bord "You are leaving" is een deel van de muur te zien.

Op verschillende plaatsen in de Muur om West Berlijn waren grensovergangen waar verkeer tussen Oost en West volgens bepaalde regels was toegestaan en die in handen waren van de verschillende bezettingsmachten. De Amerikanen noemden hun controlepunten "Checkpoints" en gaven die een naam die was afgeleid van de letters in het US militaire spellingsalfabet. A=Alpha, B=Bravo, C=Charlie, D=Delta, E=Echo etc. Voor het hele militaire alfabet, klik hier. Er zijn echter maar drie Checkpoints: Alpha, Bravo en Charlie.

Checkpoint Charlie was het derde Amerikaanse controlepunt en lag midden in Berlijn.

Tien dagen na de bouw van de muur op 13 augustus 1961 mochten buitenlandse toeristen, diplomaten, net als militair personeel van de westelijke geallieerden alleen nog via grensovergang station Friedrichstrasse Oost Berlijn betreden.

Dit was een regelrechte schending van de afspraken die hierover door de vier machten in Jalta en later Potsdam gemaakt waren en "het Westen" opende de doorgang in de Friedrichstrasse, hoek Kochstrasse, als derde Duits-Duits controlepunt en gaven het de naam Checkpoint Charlie. Het checkpunt werd eerst alleen door Amerikanen bemand, later ook door eenheden van de twee andere Westerse geallieerden, Frankrijk en Engeland.

Checkpoint Charlie 1961 - Klik voor groot formaat

Toen de Sovjet Unie en Oost Duitland het Westen hun rechten betwistten op het vrije verkeer voor diplomaten en niet-Duitsers kreeg Checkpoint Charlie de wereldaandacht toen US tanks zich opstelden aan de Westerse kant van het Checkpunt. Sovjet troepen stelden zich op aan de andere kant en zo stonden gewapende tanks tegenover elkaar. Na moeizame onderhandelingen tussen Oost en West trokken de tanks aan beide kanten zich terug en en ging men weer over tot de orde van de dag. President John F. Kennedy schijnt na zijn slepende onderhandelingen met Sovjetleider Chroetsjov opgemerkt te hebben dat hij dan maar liever een Wall had in plaats van een War (liever een muur dan een oorlog).

9 november 1989 Val van de Muur

De val van het communistische blok en het einde van de Koude Oorlog betekenden ook de val van de Muur, de opening van de grenzen tussen de twee Duitslanden en uiteindelijk de hereniging in 1990. Lees hier over de val van de muur.

Vandaag de dag 1989 - 2007

Checkpoint Alpha
Checkpoint Alpha is nu Gedenkstätte Marienborn en dient nu als uitgangspunt voor de geschiedenis van de 1.378 kilometer lange binnen Duitse grens. Meer informatie op de website: http://www.grenzdenkmaeler.de/gendenkstaette-marienborn.html

Checkpoint Bravo
De Vereniging Checkpoint Bravo e.V. is een project gestart de weinige nog resterende overblijfselen van het eerste Checkpoint Bravo voor de toekomst te behouden. Lees hierover op de website: http://www.checkpoint-bravo.de/2_gust/ueberdiegust.html. Het "nieuwe" Checkpoint Bravo aan de autobahn 115 is nog gedeeltelijk in gebruik als douanekantoor.

Checkpoint Charlie
Berlijns bekendste doorgang, werd kort na de opening van de Muur in 1989 als Checkpoint opgeheven en op 22 juni 1990 afgebroken. Het voormalige wachthuisje van de Westelijke geallieerden bevindt zich vandaag de dag in het Alliiertenmuseum, een exacte kopie van het wachthuisje werd op 13 augustus 2000 ingewijd. http://nl.wikipedia.org/wiki/Checkpoint_Charlie

Bij een Reisverhaal horen foto's en hier zijn die van ons, klein maar fijn smile

Checkpoint AlphaCheckpoint Alpha 2005Checkpoint Alpha 2005Checkpoint Alpha 2005Checkpoint Alpha 2005
Checkpoint Alpha (Marienborn 2001, 2007)

Checkpoint BravoCheckpoint BravoCheckpoint BravoCheckpoint BravoCheckpoint Bravo 2007
Checkpoint Bravo (Dreilinden 2007)

Checkpoint Charlie 2005Checkpoint Charlie 2001Checkpoint Charliecheckpoint charlieCheckpoint Charlie 2001
Checkpoint Charlie (Friedrichstrasse 2001, 2005)

You are leaving the American Sector..You are entering the American Sector..
Het beroemde bord in 4 talen

De Berlijnse Muur scheidde van 13 augustus 1961 tot 9 november 1989 West- en Oost-Berlijn van elkaar

 

Geschreven door Annemiek, 13 augustus 2007

Bronnen voor deze pagina:

http://www.berlinermaueronline.de/karten/index.htm
http://www.berlinermaueronline.de/geschichte/checkpoint-charlie.htm

http://www.duitslandweb.nl/naslagwerk/naslagwerk/Geschiedenis/DDR_1949-1989.html
http://www.lostplaces.de/cms/content/view/55/33/
http://en.wikipedia.org/wiki/Berlin_Wall
http://nl.wikipedia.org/wiki/Berlijnse_Muur
http://de.wikipedia.org/wiki/Berliner_Grenz%C3%BCberg%C3%A4nge
http://de.wikipedia.org/wiki/Grenzkontrollpunkt_Helmstedt-Marienborn

http://www.grenzdenkmaeler.de/gendenkstaette-marienborn.html

http://www.western-allies-berlin.com/installations/checkpoints/alpha/alpha

http://www.checkpoint-bravo.de/2_gust/ueberdiegust.html

http://nl.wikipedia.org/wiki/Checkpoint_Charlie

 

****

 

De val van de Muur

(bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/Berlijnse_Muur)

Het duurde ruim 28 jaar voor de inwoners van het Oostblok de Muur neerhaalden. Op 2 mei 1989 knipten Hongaarse grenswachters een gat in de grens met Oostenrijk. Deze opening in de grens zorgde in zeer korte tijd voor een uitstroom van duizenden 'permanente vakantiegangers'. In korte tijd ontstond een ware volksverhuizing via Hongarije, even later ook via het Tsjechische Praag, en daarna ook via andere 'gaten' in het IJzeren Gordijn. Ook de leiding van de DDR, die kort daarvoor nog trots het veertigjarig bestaan van de 'socialistische heilstaat' hadden gevierd, moest de grenzen openen. Het einde van de Muur, en daarmee van de DDR, was onafwendbaar.

De Berlijnse Muur viel op 9 november 1989. Günter Schabowski, één van de hoogste partijleiders in de DDR, hield aan het begin van de avond een bijzondere persconferentie. Het was een unieke gebeurtenis, omdat hij bereid was zonder voorwaarden vooraf vragen van journalisten te beantwoorden. Dit was niet gebruikelijk in de DDR: journalisten kregen altijd van tevoren van de communistische partij te horen wat ze moesten vragen. Zelf vragen bedenken was verboden. In enigszins gebroken Duits stelde een Italiaanse journalist een vraag over een nieuwe reisregeling voor DDR-burgers, waar veel kritiek op was gekomen. Schabowski gaf een ingewikkeld antwoord waarin hij het beleid van de partij verdedigde. Maar toen zei hij plotseling: "Maar vandaag is, voor zover ik weet een beslissing genomen... We hebben besloten dat iedere DDR-burger de grens over mag." Onmiddellijk volgde de vraag wanneer deze regel in werking zou treden. Schabowski bladerde in zijn papieren, keek enigszins hulpeloos naar zijn medewerkers en zei toen: "Dat geldt - voor zover ik weet - ......vanaf nu.".

De verwarring was groot. Had Schabowski nu werkelijk bedoeld dat de grens tussen Oost- en West-Duitsland open was? Of zat er een addertje onder het gras en gold het uitsluitend voor mensen die de DDR voorgoed wilden verlaten of voor iedereen, dus ook de burgers die alleen maar even in West-Duitsland wilden kijken?

Hoe groot de verwarring was, bleek op de West-Duitse televisie. In de uitzending van het nieuws om zeven uur verscheen Schabowski's mededeling op de persconferentie pas als zesde item in de uitzending. Pas om acht uur was het duidelijk wat er was gebeurd: "De DDR opent de grens!" meldde de nieuwslezer van de Tagesschau. Een televisieverslaggever stond voor een nog steeds hermetisch afgesloten Muur en zei enigszins verbouwereerd: "Dus - als ik het goed begrijp - moet de Muur vannacht open gaan..."

Massaal trokken de Oost-Duitsers naar de muur om te kijken of ze inderdaad naar West-Berlijn konden. De grenswachten waren net zo overdonderd als alle anderen. Richtlijnen van boven kwamen er niet meer. Ze wisten niet wat ze moesten doen, net zo min als het leger en de geheime dienst, de Stasi. Onder druk van de menigte gingen de grensovergangen uiteindelijk open. Verbijsterd liepen de Oost-Berlijners naar de andere kant van de grens, waar ze met applaus werden ontvangen.

De volgende dag sprak Helmut Kohl de Berlijnse bevolking toe. Hij riep de bevolking op kalm te blijven. Die oproep was niet alleen gericht aan de DDR-burgers, maar ook aan Sovjetleider Gorbatsjov. Het was maar de vraag hoe de Sovjet-Unie zou reageren op de val van de Muur. Maar Moskou liet al snel blijken niet te zullen ingrijpen. De grens was definitief open en de Muur was gevallen. De val werd tijdens de kerst van 1989 gevierd met een concert onder leiding van Leonard Bernstein. Binnen een jaar was de hereniging van Duitsland een feit. In 1991 werden nagenoeg alle fysieke resten van de Muur afgebroken en werden brokken als souvenir verkocht. Enkele restanten staan er vandaag de dag nog, waaronder de "Gedenkstätte Berliner Mauer" en de "East-Side Galery".

***


 

Pagina bijgewerkt: May 10, 2016