Groeten uit... Göteborg - deel 1

Groeten uit Göteborg Kaartje Europa

Klik op het kleine plaatje om de kaart in een groter formaat te zien
Voor Göteborg op een Google Map, klik hier!

Juli 2004, we gaan naar Göteborg.

Omdat tante Betje en haar soortgenoten niet op de boot mogen, besluiten we via Denemarken te rijden en "de brug" te nemen. Kort voor het vertrek bleek echter dat onze tante Bet in Denemarken ook niet welkom was zonder de nodige gezondheidsverklaringen die een half jaar voor binnen komst moesten zijn afgegeven, Zweden was zo mogelijk nog strenger. Dat weten we dan voor een volgende keer, want die komt er, weer! Tante Bet ging uit logeren en wij togen, alledrie voor het eerst, naar Denemarken. Schitterend, mooi en heerlijk rustig, gaan we nog eens gauw terug, er is voor mij nog wel het een en ander te zien in Kopenhagen want daar kwam Tsarina Maria Fyodorovna vandaan en ergens moet daar nog een Fabergé ei zijn! (Meer weten over het Danish Palaces Egg en andere Fabergé Eieren, klik hier!)

Het Danish Palaces Egg  Deense prinses Dagmar met haar zuster

Links het 1890 Danish Palaces Egg en rechts Tsarina Maria Fyodorovna, de Deense Prinses Dagmar,
met haar zuster Alexandra, de toenmalige koningin van Engeland

Verder nu met Göteborg, we waren daar al eerder maar nooit de stad goed bekeken en dat hebben we nu wél gedaan. Terwijl Robert op stap was met de Zweedse Malin, hebben JJ en ik de stad verkend. Een mooie, moderne open stad waar veel te zien is, aangenaam klimaat en een schitterende kust. Over het bootjevaren later meer, nu eerst een stukje

Over Göteborg

Göteborg, in het Nederlands Gotenburg, is de tweede stad van Zweden, na Stockholm. Het is de hoofdstad van het district (län) Göteborg-Bohus, op beide oevers van de monding van de Göta in het Kattegat, en heeft zo'n 450.000 inwoners. Het hele district telt 748 000 inwoners.

De ijsvrije haven is de grootste van het land en exporteert onder meer ijzererts, ijzer- en staalproducten, papier, hout, boter en vis (haring). Er zijn veerdiensten op diverse Europese landen. Belangrijke industrie, scheepswerven, machinebouw, aardolieraffinage, ijzer- en staal-, automobiel- (Volvo, Saab), textiel- en kledingfabrieken; voorts grafische en boterindustrie. Göteborg is bisschopszetel, zetel van de Universiteit van Göteborg (1891) en diverse educatieve en wetenschappelijke instellingen, waaronder de Chalmers Technische Hogeschool (1829), een conservatorium, een kunstacademie, een zeevaartschool en een botanische tuin (Slottskogen). Er is een aantal theaters, het Kunstmuseum van Göteborg (1861), een openlucht maritiem museum en de diverse afdelingen van het Göteborgs Museum (1861; archeologie, historie, aquarium) en het amusementspark Liseberg. Spoor- en wegverbindingen met het achterland; internationale luchthaven Landvetter. Veel toerisme, ook langs de kust (fjorden, eilandjes).

  Het Kunstmuseum Poseidonfontein op het Götaplatsen Götaplatsen met rechts de bibliotheek
 
Götaplatsen met het Kunstmuseum
Götaplatsen met de Poseidon fontein
Götaplatsen met rechts de bibliotheek

De beide delen van de stad zijn verbonden door een aantal bruggen en een tunnel. De oude vestingwerken werden in 1807 grotendeels gesloopt en slechts de beide forten Lejonet en Kronan (thans militair museum) resteren, terwijl de oude binnenstad nog wordt omgeven door de oude vestinggracht die nu voornamelijk een ligplaats is voor vissersschepen en pleziervaartuigen. Het culturele centrum van de stad wordt gevormd door de Götaplatsen, waaraan zich de schouwburg, het Kunstmuseum en een concertgebouw bevinden. Op het plein de Poseidonfontein (1931) van Carl Milles.

Belangrijke bouwwerken zijn de kathedraal (1633, na brand herbouwd in de 19de eeuw), de Kristinekerk (1648, herbouwd 1780), het oude raadhuis (1670–1673), het nieuwe raadhuis (1934–1937, E. Asplund), het voormalige arsenaal Kronhus (1643–1653, thans stadsmuseum), het voormalige gebouw van de Zweedse Oost-Indische Compagnie (1750, thans cultuurhistorische afdeling Göteborgs Museum) en het Ullevi-stadion (1958).

Het Kronhus Het Ullevi stadion
Het Kronhus
Ullevi stadion

Geschiedenis

De stad werd aanvankelijk gesticht door koning Karel IX (1603), op de plaats die destijds de beste directe toegang vormde tot de Atlantische Oceaan, maar werd in 1611–1613 door de Denen verwoest. De huidige stad die dateert van 1619, werd gesticht door koning Gustaaf II Adolf en kreeg reeds twee jaar later stadsrechten. De eerste bewoners waren veelal Nederlanders, die het oude, met grachten doorsneden stadscentrum en de eerste vestingwerken aanlegden. De stad ontwikkelde zich sinds de 16de eeuw tot een van de belangrijkste handelssteden van Zweden en kende in de 18de eeuw een ware bloeiperiode toen ze zetel werd van het hoofdkwartier van de Zweedse Oost-Indische Compagnie en de handel steeds meer in betekenis toenam.

Van 1397 tot 1521 waren de koninkrijken van Denemarken, Noorwegen en Zweden, verenigd in de Unie van Kalmar. Na het uiteenvallen van de unie met Denemarken en Noorwegen richtte Zweden (het huidige Zweden en Finland) zich op overheersing van de Baltische Zee, waarbij in de tweede helft van de 17e eeuw delen van Denemarken en Noorwegen werden ingelijfd.

Er volgende een hele serie oorlogen met buurlanden, waarvan de Grote Noordse Oorlog misschien wel de belangrijkste was:

De Grote Noordse Oorlog (1700 -1721) werd betwist tussen Zweden enerzijds en Rusland, Polen, Denemarken en Saksen, later ook Pruisen en Hannover anderzijds. Zweden was in 1700 een grootmacht rond de Oostzee. Met het aantreden van de jonge koning Karel XII in 1697 leek het rijk verzwakt. De Polen vallen Riga in Letland aan, maar worden teruggeslagen. De Zweden boeken succes tegen Denemarken en vooral op 30 november 1700, als het veel grotere leger van tsaar Peter de Grote bij Narva in Oost-Estland wordt verslagen. Karel XII begint vervolgens een campagne in Polen en Saksen, waarbij in 1702 onder meer Warschau wordt aangevallen. Daarbij verwaarloost hij zijn positie in de Baltische landen. Peter de Grote verdreef de Zweden van de monding van de Neva, waar hij in 1703 Sint Petersburg stichtte. Een jaar later werden Tartu en Narva in Estland veroverd en enkele jaren later grondig verwoest. Het definitieve keerpunt was in 1709 de Slag bij Poltava in Zuid-Rusland (nu Oekraïne), waar de Zweedse koning ondanks steun van de kozakkenhoofdman Mazeppa verloor van de tsaristische troepen. Hij werd gevangengenomen en vluchtte naar het bevriende Turkije. Het was het einde van de Zweedse hegemonie rond de Oostzee.

Overwinning bij Narva
De Zweedse overwinning bij Narva, schilderij van Gustaf Cederström 1910

In 1710 rukten de Russen verder op: Tallinn, Pärnu en Vyborg moesten door de Zweden worden opgegeven. Deze steden en hun achterland werden ook geteisterd door hongersnood en pest. De Russen vergroten hun druk op het Oostzeegebied door in 1712 van Sint Petersburg hun hoofdstad te maken. In 1713 -1714 worden de Zweden ook uit Finland verdreven. Het zou nog tot augustus 1721 duren tot te Nystad (tegenwoordig bekender als Uusikaupunki in Finland) de Vrede van Nystad werd gesloten. Rusland kreeg daarbij Lijfland (een gebied bestaande uit een deel van Letland en een deel van Estland), Estland, Ingermanland en het Karelische gebied rond Vyborg in handen. Die gebieden zouden ze twee eeuwen behouden. Zweden verloor ook bijna al zijn bezittingen in Duitsland: alleen een deel van Voorpommeren, de stad Wismar en het eiland Rügen bleven behouden. Na de Grote Noordse Oorlog was Rusland een grootmacht in Oost-Europa en zou de rol van Zweden veel bescheidener zijn dan tevoren.

In een oorlog tegen Rusland (1808 - 1809) was Zweden uiteindelijk gedwongen om ook Finland af te staan aan Rusland. Dit was tevens de laatste oorlog waar Zweden aan deelnam. In 1809 werd een nieuwe grondwet opgesteld waarin de verdeling van de wetgevende macht tussen de koning en het parlement werd geregeld. Op de vredesconferentie van Kiel in 1814 verkreeg Zweden Noorwegen in ruil voor de gebieden in het noorden van Duitsland. Zweden en Noorwegen hebben een unie gevormd tussen 1814 tot 1905. De unie met Noorwegen werd in 1905 vreedzaam beëindigd.

Lang geleden... Pakhuizen in de haven
Lang geleden, veel drukte in de haven van Göteborg
Een foto uit 1904 van de pakhuizen in de haven

Tijdens de Tweede Wereldoorlog wist Zweden neutraal te blijven. In de Koude Oorlog zette Zweden haar neutraliteitsbeleid voort. Na de desintegratie van het Communistische Oostblok in 1989-1991, stelde Zweden zijn traditionele beleid van neutraliteit bij. In 1995 trad Zweden, samen met Finland en Oostenrijk, toe tot de Europese Unie.


De haven van Göteborg

next

lees verder op de volgende pagina!

 

Pagina bijgewerkt: 2016-05-08