Het Olympisch Dorp van 1936

Inleiding | Plattegrond Dorp | Geschiedenis en Bouw 1931 - 1936 | De Spelen 1936 | Duitse Kazerne 1936 - 1945 | Russische Kazerne 1945 - 1992 | Heden 2007

Deel 1 - Deel 2 - Deel 3

Periode 1931 - 1936 (Deel 1)

Aanvankelijk moesten de nazi's niets hebben van de Spelen en hun gedachtegoed. Ze beschouwden het evenement als een "samenzwering van joden en pacifisten". Pas toen Lewald in een gesprek met Hitler en Goebbels wees op de propagandistische Het Olympische Dorp van 1936mogelijkheden die de spelen boden, keerde het tijd. De nazi's zagen ineens hun kans schoon. Het was dé kans om de internationale boycot te doorbreken waarin het NS regime zich gemanoeuvreerd had door het uittreden uit de Volkerenbond, het breken met het Verdrag van Versailles, en de terreurmaatregelen tegen politieke tegenstanders en joodse burgers.

Voor het oog van de wereld zouden de verliezers van de Eerste Wereldoorlog eens laten zien waartoe het Nieuwe Duitsland, met zijn superieure ras, in staat was. Het moesten de mooiste, imponerendste Spelen uit de geschiedenis worden en meteen werd er volop geld en mankracht beschikbaar gesteld.

Toen het IOC in 1931 besliste de Spelen van XIde Olympiade in Berlijn te houden kon men nog niet vermoeden dat deze Spelen heel wat teweeg zouden gaan brengen. Het was pas vanaf 1933 toen Adolf Hitler Rijkskanselier werd dat de toewijzing aan Berlijn op verzet begon te stuitten. Vooral in de Verenigde Staten werd een campagne gestart om de Olympische Spelen ergens anders te organiseren (Barcelona).

Het was uiteindelijk Avery Brundage de voorzitter van het Amerikaanse Olympische Comité die er toch voor zorgde dat de Olympische Spelen in Berlijn zouden plaats vinden. Hitler had uitdrukkelijk beloofd het Olympische handvest naar de letter te volgen en bovendien beloofd geen enkele daad van rassen discriminatie te stellen. 

Ondanks het naleven van het Olympische handvest werden er overigens tijdens de Spelen in de straten optochten gehouden van de Hitler jeugd, waren er overal gewapende soldaten aanwezig en wapperden er overal vlaggen met hakenkruisen.

Berlijn 1936Berlijn1936

Maar eerst terug naar

1933

Meteen bij de toewijzing van de Olympische Zomerspelen stond het organisatiecomité voor de vraag wat te doen voor het huisvesten van de sporters. Het idee de kosten voor hotels te moeten betalen was niet erg aanlokkelijk. Toentertijd was het idee van een Olympisch Dorp nog relatief nieuw. Eerst in Paris in 1924 en in Los Angeles in 1932 werden speciale dorpen gebouwd die echter een tijdelijk karakter hadden en na de Spelen weer werden afgebroken.

Het idee ontstond om met zo'n dorp behalve op kosten te besparen ook de mogelijkheid te hebben een permanent verlijf, een "geheiligd oord van rust" te kunnen bouwen. De huizen die voor de sporters zouden worden gebouwd konden later dienst doen als kazerne voor de troepen van het Duitse leger. Bouwterrein 1934

Als bouwplaats werd in november 1933 de noordwest hoek van het Döberitzer militaire terrein uitgekozen. Criteria voor dit gebied waren behalve de gunstige ligging aan de verkeersweg Berlijn Hamburg, de mogelijkheid om door een verlenging van de "Via triumphalis" de Olympische feeststraat van de Alexanderplatz tot aan het Reischssportfeld, het Olympisch stadion ook binnen aanvaardbaar bereik te hebben.

Het Olympische dorp werd alleen voor mannelijke sporters ontworpen. De 500 vrouwelijke deelnemers bracht men elders en minder comfortabel onder. Vrouwelijke sporters werden in die tijd nog behoorlijk achtergesteld. Grondlegger van de Olympische Spelen in de Nieuwe tijd Pierre De Coubertin vatte het meerdere malen, zelfs tot vlak voor zijn dood in 1937, ongeveer zo samen: "De eeuwige rol van de vrouw in deze wereld, is het gezelschap zijn van de man en de moeder van het gezin. En voor deze twee functies moet zij worden opgevoed"...

Bezichtiging Olympisch Dorp mei 1935Binnen een tijdsbestek van twee jaar werd door het leger aan de westelijke stadsrand van Berlijn in Elstal het Olympische dorp gebouwd dat plaats bood voor ongeveer 4.000 sporters uit 50 landen en uit 5 werelddelen. Naast het dorp zelf werden ook een sportterrein, een loopbaan, een turnhal, een overdekt zwembad, een Sauna speciaal voor de Finse deelnemers, en andere complexen gerealiseerd.

Links de bezichtiging van de bouwwerkzaamheden door vertegenwoordigers van de binnen en buitenlandse pers, van woonhuizen voor de atleten in de Dorfstrasse, 28 mei 1935.

Plattegrond van het dorp. Klik voor uitleg envergroting. PlattegrondOnder, uit de lokale kranten, "Het aantal vrouwelijke bezoekers groeit van dag tot dag. De meisjes komen in in grote groepen aan gelopen, want gedurende de Olympiade mag er geen vrouw het dorp binnen!". (Dorpsbezichtiging mei 1936)

De bouw van het dorp

De bouw vond plaats onder leiding van leger kapitein Wolfgang Fürstner. Voor het leger had hij een nieuw zeer doeltreffend sportprogramma ontworpen en op voortreffelijke wijze leidde hij de bouw van het Olympisch dorp. Het Organisatie comité had ook de mogelijkheid erkent het Olympische Dorp als propagandamiddel te gebruiken. Het dorp moest een bewijs worden van het organisatorische kunnen van het Duitse volk op het gebied van stedenbouw, landschapsarchitectuur en bouwkunst, en culturele Olympisches Dorf 1936wil en levenshouding...

Omdat vanaf het begin van de bouw van het dorp, het latere gebruik als opleidingsinstituut voor de Wehrmacht vast stond, stond naast het Organisatiecomité voor de Spelen, ook de legerleiding met raad en daad paraat. In een tijdsbestek van slechts twee jaar ontstond zo op een grondoppervlakte van ongeveer 550.000m2 waarvan slechts een tiende deel bebouwd werd, een ensemble, kunstig gegroepeerd in het landschap, bestaande uit 141 woonblokken en bijgebouwen. De ingang van het dorp had een indrukwekkend ontvangstgebouw. Niet ver daar vandaan lag het Hindenburghaus, het centrale gemeenschapshuis. Tussen de twee dorpsgedeeltes lag een grote vlakte met op die vlakte een openlucht bar van waaruit men een schitterend uitzicht had over het geheel. Aan het einde van het oostelijke gedeelte lag het bosmeer waarbij zich de houten Sauna bevond. Het boogvormige "Speisehaus der Nationen" bekroonde de hoogste rand van het westelijke deel. De sportplaats lag, begrensd door de turnhal en de zwemhal aan de noodoostelijke dorpsrand, op het enige vlakke deel van het verder heuvelachtige landschap. (plattegrond)

Grondgedachte bij het ontwerp was een "typisch Duits" landschap te maken, waarin landschap en natuur eruit moesten zien als volgroeid en waar mensenhand zelfs voor een kenner onzichtbaar moest zijn.

Om dit doel te bereiken moest eerst het landschap opnieuw gemodelleerd worden, meer dan 100.000 kubieke meter aarde werd verplaatst, en meer dan 1000 bomen, waarvan sommige meer dan 160 jaar oud, moesten verplant worden. De eenvoudige woonhuizen moesten als het ware opgaan in het landschap. De moerassige grond werd afgegraven en zo ontstond een waterpartij omkranst door de eigen karakteristieke bomen. Om deze kunstmatig geschapen natuur echt te beleven liet men talrijke watervogels uit de Berliner Zoo aanrukken. Ook stond men open voor de wensen van de buitenlandse gasten. Zo berichtte de "Sunday Express" van de kritiek van een Engelsman dat geen Duits dorp zonder ooievaar compleet kan zijn. Prompt stelde de Berlijnse Zoo daarop drie tamme ooievaars ter beschikking.

Luchtfoto van het dorp, 1936

Om het dorp te ontsluiten ontstond een stratennet van rond 6,5 kilometer. Daarnaast moesten er leidingen voor stroom, telefoon, water en verwarming aangelegd worden, een zeer luxueuze uitrusting naar de toenmalige stand van de techniek. Tot de infrastructuur van het dorp behoorden drie verwarmingsgebouwen, een eigen waternet en twee telefooncentrales.

De uitvoer van het omvangrijke bouwprogramma van het Olympische Dorp was naar verluid van het architectenteam alleen mogelijk geworden door "de gemeenschappelijke arbeid in de geest van het nieuwe Duitsland".

Na het beëindigen van de bouwactiviteiten vonden van 1 mei tot 15 juni 1936 Open Deur dagen plaats. Rond 370.000 bezoekers kwamen om het Olympische dorp van binnen te zien, het zou ook voor tientallen jaren de laatste mogelijkheid zijn. Nadat het dorp op 17 juni geopend was trokken drie dagen later met de Japanse Marathonlopers de eerste gasten binnen. Op 1 juli droeg de werhrmacht het dorp tijdens een feestelijk ceremonie officieel over aan het Nationale Organisatiecomité.

Meteen na de Open Deur dagen, nog vóór de officiële opening, werd Dorpskommandant Wolfgang Fürstner gedegradeerd. Officiële reden die werd opgegeven was dat de bezoekers tijdens de Open Deur dagen te veel schade hadden aangericht. Iedereen echter wist dat de werkelijke reden was dat Fürstner half-jood was...

 

Entree en ontvangsthal - Woonhuizen - Speisehaus der Nationenen (Haus Berlin)

Volgende pagina

Lees verder op de volgende pagina

 

© Foto's van het dorp: Susanne Dost - 'Das Olympische Dorf 1936 im Wandel der Zeit" Berlin 2004 Gefördert durch DKB Deutsche Kreditbank AG

 

Pagina bijgewerkt: 2016-05-01