Het Olympisch Dorp van 1936

Inleiding | Plattegrond Dorp | Geschiedenis en Bouw 1931 - 1936 | De Spelen 1936 | Duitse Kazerne 1936 - 1945 | Russische Kazerne 1945 - 1992 | Heden 2007

De Spelen van 1936 en de Olympische Groet vs de Nazi Groet

De spelen van 1936

Adolf Hitler was in 1936 net drie jaar aan de macht als rijkskanselier, toen de Olympische Spelen zich aandienden. In het buitenland was het wel bekend dat destijds in Duitsland de joden werden bedreigd en gediscrimineerd, en daarom gingen in enkele landen stemmen op om de spelen te boycotten. Zo leek het er een tijdje op dat er geen Nederlandse sporters naarOlympische Spelen Berlijn 1936 Berlijn zouden afreizen, maar Nederland besloot toch maar mee te doen. Over het wikken en wegen van het Nederlands Nationaal Olympisch Comité is vrijwel niets bekend, maar misschien heeft men het argument gehanteerd, dat Olympische Spelen nooit gebruikt zouden moeten worden voor boycotacties of andere politieke protesten. 

In de Verenigde Staten was de lobby om niet te gaan sterker dan elders. Nadat de Duitse overheid onder die druk verklaarde dat joden in principe gewoon een plaats konden krijgen in de Duitse Olympische ploeg, nam het IOC daar toch genoegen mee. In praktijk bleek daar weinig van: in de hele Duitse equipe zat maar één half-jodin, die in allerijl werd toegevoegd aan de ploeg: de schermster Helène Mayer. Een andere concessie van de kant van de naziepartij - die aan de ene kant wilde laten zien hoe superieur het Duitse ras was, maar aan de andere kant dat het wel meeviel met de slechte behandeling van de joden - was het tijdelijk verwijderen van alle borden en aanplakbiljetten met antisemitische teksten uit Berlijn.

Het is eigenlijk helemaal niet zo vanzelfsprekend dat in die tijd een organiserend land dat zich aan discriminatie van minderheden schuldig maakte, van alle kanten onder druk werd gezet. In de Verenigde Staten, een van de prominentste IOC-leden, was discriminatie en segregatie namelijk nog aan de orde van de dag, hoewel daar natuurlijk nooit minderheden van overheidswege zijn vervolgd. In veel staten hadden zwarten in de jaren dertig nog geen kiesrecht en moesten ze bijvoorbeeld achter in de bus zitten, ook zaten er nog geen Afro-Amerikanen in het leger.

Maar de grote held van de Spelen was een zwarte Amerikaan, James Cleveland Owens, beter bekend als Jesse Owens. Hij was een atleet van uitzonderlijke klasse. In Berlijn nam hij tussen 2 en 9 augustus deel aan 12 wedstrijden. Hij won achtereenvolgens de finales van de 100 meter in 10.3 seconden, het verspringen met 8.6 meter, de 200 meter in 20.8 seconden en samen met Ralph Metcalfe, Foy Draper en Frank Wykoff de 4x100 meter in 39.8 seconden.

De wedstrijd die het meest tot de verbeelding sprak was het verspringen. Hier moest Owens het opnemen tegen de Duitser Luz Long, de andere favoriet. Deze wedstrijd werd bijgewoond door Hitler zelf. Tijdens de kwalificatiesprongen liep het bijna slecht af voor Owens. De wereldrecordhouder had zijn merktekens slecht geplaatst en daardoor waren zijn eerste twee sprongen ongeldig. Bij de derde poging haalde hij maar net de kwalificatie afstand van 7.15 meter. 's-Middags tijdens de finale was Owens op zijn best. Vanaf zijn eerste sprong had hij voorsprong genomen op Long en die voorsprong blijft hij behouden tot bij de vijfde sprong van Long, deze sprong 7.87 meter ver precies even ver als Owens maar de Duitser had een betere tweede sprong en stond dus aan de leiding. Bij zijn vijfde poging concentreerde Owens zich bijna volle twee minuten op zijn sprong. Met zijn lange veerkrachtige benen nam hij zijn aanloop, kwam vervolgens los van de balk en landde 7.94 meter ver. De Duitser Long was verslagen. Als apotheose sprong hij bij zijn laatste poging nog 8.06 meter. Hitler zag wit van woede en verliet vroegtijdig het stadion.

De Olympische groet

Chamonix 1924 Chamonix Tekst

Weinig bekend is het verhaal achter de Olympische groet. De spelen van 1936 in Berlijn waren de eerste spelen die via televisie werden uitgezonden en zo is ook de door Leni Riefenstahl gemaakte documentaire "Olympia", de eerste film die ooit over Olympische Spelen is gemaakt. Misschien komt het hierdoor, en omdat er van andere Spelen weinig beeldmateriaal was, dat de Olympische groet die werd uitgebracht aangezien werd voor de Hitlergroet.

Echter al bij de 1e Olympische Winterspelen ooit, die in januari 1924 gehouden werden in Chamonix Frankrijk, is de Olympische groet te zien! Toen was er van Hitler of Hitlergroet nog helemaal geen sprake.

Op de afbeelding rechts een foto van de openingsceremonie in Chamonix waarop te zien is hoe de Olympische eed wordt afgenomen door skiër Camille Mandrillon, drager van de Franse vlag. Foto: IOC/Olympic Museum collections

De Olympische groet is ook te zien op het officiële affiche voor de Olympische Zomerspelen in Parijs in 1924. Op het schilderij De eed van de Horatii (1784) van Jacques-Louis David wordt de Romeinse groet afgebeeld. De Hitlergroet is dus waarschijnlijk gekopieerd van de begroeting binnen Mussolini's fascistische beweging. Die beweging had de groet weer afgeleid van het Romeinse "Ave", waarbij ook de rechterarm schuin in de lucht werd gestoken. Het kan overigens ook heel goed zo zijn dat de groet rechtstreeks gekopieerd is van de Romeinen daar Hitler een grote verering had voor dit krijgshaftige volk.

Prijs 1924 De Eed van Horatii

Linker afbeelding het officiële affiche van de VIII Olympiade. Rechts detail van "De Eed van Horatii" uit 1784 van Jacques-Louis David.

De Nazi groet

Net als bij de openingsceremonie van de Winterspelen in Garmisch-Partenkirchen, probeerden de Duitsers uit de presentatie van de ploegen in het Berlijnse stadion politiek voordeel te halen. In Garmisch-Partenkirchen had de Britse ploeg van de eretribune de Olympische groet gebracht. Hitler, Göring en Goebbels glommen van genoegen, want deze groet, met zijwaarts gestrekte arm gebracht, leek sprekend op die van de nazi's. De in extase geraakte stadionspeaker had gejubeld: "De Britten groeten de Führer met de Germaanse groet".

In Berlijn wensten de Britten zich niet voor een tweede keer te laten gebruiken. Zij beperkten zich voor de ereloge tot het nauwelijks zichtbare "ogen rechts". Ditmaal was het echter Frankrijk, dat het stadion op stelten zette. "Nooit waren de Fransen populairder in Duitsland dan nu. Het was een demonstratie van kameraadschap en vredeswil", juichte een Duitse verslaggever in zijn krant.

Garmich 1936 Jesse Owens

De Olympische delegaties die in Berlijn moesten aantreden waren dus gewaarschuwd. Ongetwijfeld is door vele deelnemers en toeschouwers in Berlijn ook daadwerkelijk de Hitlergroet uitgebracht. Sommigen echter zullen de Olympische groet uitgebracht hebben, maar anderen groetten niet en keken strak voor zich uit. Jesse Owens loste het op zijn eigen manier op tijdens de uitreiking van de gouden medaille voor het verspringen!

Op de foto van links naar rechts: De Japanner Naoto Tajima, Jesse Owens en de Duitser Carl Ludwig "Luz" Long.

De Hitlergroet is sinds de Tweede Wereldoorlog in Duitsland verboden. Zowel binnen als buiten Duitsland wordt het gebruik van de Hitler- of fascistengroet door veel mensen als buitengewoon kwetsend ervaren. Ook de Olympische groet wordt niet meer uitgebracht, net zo min als de Romeinse groet. De smet daarop is té groot geworden.

De Nederlandse wet verbiedt discriminatie. Hieronder wordt ook verstaan het beledigen van- en haat zaaien tegen bepaalde bevolkingsgroepen. In combinatie hiermee is ook het brengen van de Hitlergroet verboden.

 

Het Olympisch Dorp na de Spelen
Periode 1936 - 1945

Volgende pagina

Lees verder op de volgende pagina

 

 

Pagina bijgewerkt: 2016-05-01