Groeten uit... Peenemünde!

Kaart Europa Groeten uit..... Kaartje Usedom

Het eiland Usedom en Peenemünde. Links overzichtkaart van Europa, rechts een kaartje van het eiland Usedom, helemaal rechtsonder begint Polen. Klik op de kleine kaartjes om een grote kaart te zien. Wil je Peenemünde op een Googlemap zien, klik dan hier!

In 2002 tijdens ons verblijf op het eiland Rügen hebben we een bezoek gebracht aan Peenemünde. Mijn wederhelft, zijn hele leven ruimtevaart enthousiast, wilde, nu we zo dichtbij waren, wel eens zien waar Werner von Braun* de voorlopers van de huidige ruimtevaartuigen had ontwikkeld. De weg naar Peenemünde was een langdurige en moeizame. Via een urenlange tocht over kleine weggetjes (hier niets autobahn) kwamen we aan in het plaatsje Wolgast vanwaar we via een dam op het eiland Usedom aankwamen. Peenemünde was toen niet ver meer en grote reclameborden wezen ons de weg naar wat eens het ruimtevaartcentrum was. Letterlijk wás, want er was niet heel veel meer te zien. Tijdens bombardementen in 1945 is het ruimtevaartcentrum bijna met de grond gelijk gemaakt.

Na de val van de muur en de omwenteling in 1990 werd dit gebied dat tot die tijd gesloten en verboden terrein was, opengesteld. Sinds die tijd wordt gewerkt aan een geschiedkundig en historisch centrum waar de geschiedenis van dit gebied te zien is en waar de bezoeker informatie kan vinden over wat eens was!

Het Eiland Usedom

Usedom luchtfoto Luchtfoto van Usedom
Het eiland Usedom vanuit de lucht gezien

Usedom (Pools: Uznam) is een eiland in de Oostzee voor de kust van Pommeren, grotendeels behorend tot Duitsland en voor een klein deel tot Polen. Het ligt tussen het Oderhaf en de Peenestrom in het zuiden en de Pommerse Bocht in het noorden. Het eiland meet 445 km2 (373 km2, 72 km2 Pools). Er wonen 76.500 mensen (31.500 resp. 45.000).

Usedom is het op een na grootste Duitse eiland. Het Duitse gedeelte maakt deel uit van de deelstaat Mecklenburg-Voorpommeren. Grootste plaatsen op het Duitse deel zijn het stadje Usedom en Zinnowitz. Verreweg het bekendst is Peenemünde op de noordpunt van het eiland, waar in de Tweede Wereldoorlog de V-1 en de V-2 werden gemaakt en getest.

De grootste plaats op Usedom is Swinoujscie (Duits: Swinemünde), dat op het Poolse deel van het eiland ligt, aan de Swina, de rivier die het Oderhaf verbindt met de Oostzee en een deel van het water van de Oder afvoert. De Swina scheidt Usedom van het eiland Wolin. Usedom behoorde aanvankelijk tot het hertogdom Pommeren, vanaf 1648 (de Vrede van Westfalen, het einde van de Dertigjarige Oorlog) tot Zweden en vanaf 1780 (Vrede van Stockholm) tot Pruisen en de Duitse opvolgers daarvan.

Ahlbeck see brücke Ahlbeck see brücke
Ook Usedom heeft zijn "Bäderarchitektur". Op de afbeelding het badplaatsje Ahlbeck met de wandelpier.
(Meer over Bäderarchitektur, lees het reisverhaal over Rügen!)

Het strand- en kuurtoerisme speelt een belangrijke rol in de economie van Usedom, dat dan ook de bijnaam de badkuip van Berlijn heeft. Het eiland heeft twee vaste oeververbindingen met het Duitse vasteland en veerdiensten op Denemarken (Bornholm), Zweden en Polen (eiland Wolin).

Peenemünde

Peenemünde is een dorp op het eiland Usedom dat behoort tot Duitsland, deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren. Het dorp heeft ongeveer 750 inwoners. In de Tweede Wereldoorlog werd in de omgeving van het dorp onderzoek en ontwikkeling gedaan naar V-wapens, dit zijn Vergeltungswaffen, vergeldingswapens, en ze werden gebruikt als geheime wapens van de Duitse Wehrmacht.

Jut, Jul en tante Bet Lanceerinrichting
Kijk, hier lopen wij, tante Betje is er ook bij. Rechts, het buitenterrein

Over de V-wapens

Hoofdzakelijk bestaan er 2 soorten V-wapens: de V-1 en de V-2. Deze werden op Peenemünde als prototype gemaakt en getest, het was het eerst gebruikte ballistisch wapen, dat naar zijn doelwit geleid kon worden. In 1936 was het ontwerp voor de raket klaar, en begon men onderzoek en experimenten te verrichten in Peenemünde. In 1942 vond de eerste lancering plaats van de V-2, en gaf Hitler de toestemming voor de massaproductie ervan.

In totaal zijn meer dan 30.000 V-1 wapens gefabriceerd, voornamelijk door gevangenen. Na de grote aanval op Peenemünde door de Britse RAF in de nacht van 17 op 18 augustus 1943 werd de productie verplaatst naar Mittelbau-Dora, een reusachtige ondergrondse fabriek onder het Kohnstein-massief bij Nordhausen waar duizenden gevangenen onder onmenselijke omstandigheden moesten werken. Er zijn ongeveer 10.000 V-1's afgevuurd richting Engeland. Ongeveer 7000 daarvan bereikten Engeland. Ruim de helft daarvan kwam in Londen en omgeving terecht; de rest werd neergeschoten of onderschept. Toen de geallieerden de gebieden hadden bevrijd  van waaruit Engeland werd bestookt, werden de V-1 wapens afgevuurd op de haven van Antwerpen.

De V2 Vliegende bom!

In augustus 1944 waren de wapens van de geallieerden, onder andere dankzij radartechnieken, zo ver ontwikkeld dat bijna alle V-1 wapens werden neergehaald voordat ze hun doel hadden bereikt. De V-1 werd opgevolgd door de V-2, een raket die na de lancering de motor uitschakelde en vanaf grote hoogte met zeer hoge snelheid in vrije val op zijn doel afvloog.

Als gevolg van de aanvallen met V-1 wapens vielen in Europa ongeveer 6000 doden en 40.000 gewonden, voornamelijk onder de burgerbevolking. De V-1 wapens werden onder alle weersomstandigheden en op willekeurige tijden van de dag gelanceerd, en ze kwamen vaak midden in woonwijken terecht. Hierdoor zaaiden ze veel angst onder de bevolking, met name in Londen, waar men angstig luisterde naar hun karakteristieke brommende geluid dat de V-1 de bijnaam Buzz Bomb opleverde. De motor van de V-1 liep op normale vliegtuigbenzine.

De V-1 was achteraf gezien de eerste kruisraket, zoals we die nu nog steeds kennen. De V-2 was de eerste ballistische raket.

Kuifje, Mannen op de maan Kuifje, Raket naar de maan

Tussen alle verschrikkingen van de V2 een aardig detail. De schrijver van de Kuifje boeken, Hergé, wist in 1954 niet hoe een raket die naar de maan ging er later uit zou zien. Voor de tekeningen van de raket in de boeken "De Avonturen van Kuifje - Raket naar de maan" en "De Avonturen van Kuifje - Mannen op de Maan", heeft Hergé zich gebaseerd op afbeeldingen van de V2.

Heden

Het terrein waar het vroeger allemaal te doen was is nu te bezoeken. Er is een bezoekerscentrum, het Historisch-Technische Informationszentrum, waar informatie voorhanden is over hoe het vroeger was; er zijn souveniertjes te koop van T-shirts met een afbeelding van de V1 en V2 erop, tot pennen en bekers met het hoofd van Werner von Braun. De afdeling boeken is goed voorzien van historisch materiaal.

Jean-Jacques bekijkt het gevaarte De V1, model Fieseler 103
Het zijn toch hele gevaartes die vliegende bommen. Rechts: V1 Model Fieseler 103

Buiten het bezoekerscentrum staan verschillende vliegtuigen en helikopters tentoongesteld, waaronder veel types van Russische makelei. Ook enkele modellen van de V1 zijn er van dichtbij te bewonderen.

image Een Russische onderzeeboot
Links: De "Albatros", gebruikt in de jaren 1980 - 1990. Buiten het bezoekersterrein ligt in het haventje een Russiche onderzeeboot, te bezoeken!

Het gebouw waarin vroeger de zuurstoffabriek zat staat er nog maar was in 2002 een op instorten staand geheel. Voor de aandrijving van de V2 had men twee drijfgascomponenten nodig die in de zuurstoffabriek werden gemaakt. In juli 1942 werkte men hier in drie ploegendiensten en slaagde erin om per dag 13.000 kilo vloeibare zuurstof te produceren. Om één raket te kunnen later starten was 8000 kilo nodig. Door de bombardementen van de Royal Air Force in 1943 en later door de US Air Force is het gebouw zwaar beschadigd. Op bevel van de sovjet militairen werd het gebouw in 1947 gedemonteerd. In 1948 heeft men geprobeerd het pand op te blazen wat heeft geleid tot de huidige staat.

Voormalige zuurstoffabriek
De voormalige zuurstoffabriek

Ruimtevaarttechniek

Voor velen is Peenemünde de bakermat van de hedendaagse ruimtevaarttechniek. Hier werkte de Duitse ingenieur Werner von Braun aan de uitvoering van de plannen van Hitler. Tegen het einde van de tweede wereldoorlog vluchtte Von Braun samen met zijn team naar het Westen en gaf zich over aan de geallieerden. In Amerika werkte hij aan de ontwikkeling van het ruimtevaartprogramma. Lees meer over Werner von Braun op de volgende pagina.

John F. Kennedy met Werner von Braun
*Over Werner von Braun op deze foto met John F. Kennedy in Amerika, lees verder op de volgende pagina.

next

Peenemünde en Werner von Braun

 

bronnen onder meer:
J.J.V.R. Wintraecken ;-))

en de websites:
http://asinah.net/nl/wikipedia/u/us/usedom.html
http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAbraun.htm
http://www.peenemuende.de/site/flash/ort.html

 

 


Pagina bijgewerkt: 2016-05-01