Mieks Koninginnedag  

Home

30 april Koninginnedag!

Historie l Viering l Vroeger en nu l Nederlandse Traditie? l Wapen en vlag l Koninklijke vlag

Deze pagina gaat over Koninginnedag, de dag dat wij onze Koninginnen vierden. Inmidels hebben wij een Koning met daarbij Koningsdag. Tijd om daar ook eens bij stil te staan, wellicht in de toekomst. Voor nu hulde aan onze Koninginnen!

Koninginnedag was de nationale feestdag van het Koninkrijk der Nederlanden en werd vanaf 1949 gevierd op 30 april (voordien 31 augustus, de verjaardag van Koningin Wilhelmina). In jaren waarin Koninginnedag op een zondag viel (bijvoorbeeld in 2006) werd de dag op zaterdag 29 april gevierd.

KroontjeHistorieKroontje

De vier Koninginnen
De koninginnen Emma, Wilhelmina, Juliana en Beatrix

Op 30 april werd oorspronkelijk de verjaardag van (toenmalig) Koningin Juliana gevierd. Bij de troonsopvolging op 30 april 1980 besloot Koningin Beatrix deze dag in stand te houden als dag van aanvaarding ambt als staatshoofd en inhuldiging als Koningin der Nederlanden. Bovendien om haar moeder (Koningin Juliana) daarmee te eren en praktisch gezien omdat het op haar eigen verjaardag (31 januari) meestal geen lekker weer is. Eind april schijnt het oranjezonnetje daarentegen vaak wel. Beatrix wijzigde echter wel de vorm waarop zij zelf Koninginnedag met de bevolking viert.

KroontjeViering en festiviteitenKroontje

Ten tijde van Koningin Juliana werd op 30 april een defilé gehouden. De gehele Koninklijke familie stond op het bordes van Paleis Soestdijk. Vele Nederlanders en rijksgenoten liepen langs in de kilometerslange optocht en gaven geschenken, en ook bloemen, waarmee het bordes werd bedekt. Wie niet meeliep zat aan de televisie gekluisterd.

Defilé 30 april op Soestdijk
Defilé voor Koningin Juliana

's Morgens liepen alle schoolkinderen in optocht naar het stadhuis om de burgemeester een aubade van patriottische liederen te brengen, zoals "Alle man van Nêerlands stam" en "Waar de blanke top der duinen", met als slotakkoord het Wilhelmus. Daarna werden in vele dorpen en steden traditionele kinderspelen georganiseerd, zoals zaklopen en koekhappen. De dag werd traditioneel besloten met een lampionoptocht. Op veel plaatsen werden en worden ook festiviteiten voor de oudere jeugd en volwassenen georganiseerd, zoals optredens van pop- en jazzbandjes.

De vorige vorstin, Koningin Beatrix, bezocht op Koninginnedag samen met zo veel mogelijk leden van de Koninklijke familie één of (meestal) twee plaatsen in Nederland, waar ze door de plaatselijke bevolking werd ontvangen met speciale vieringen, die vaak de vorm aannamen van demonstraties van ouderwetse dansen en ambachten, en sport- en zangdemonstraties. Sommige plaatsen staken het geheel in een wat eigentijdser jasje.

Koninginnedag 2003
Koningin Betatrix op bezoek in het land

De traditie wil dat burgers op Koninginnedag geen vergunning nodig hebben om op straat te venten. (In de praktijk legt een burgemeester uit veiligheidsoverwegingen de verkoop van bijvoorbeeld voedsel en drank nog wel eens aan banden.) Dit soepele beleid leidt tot uitgebreide vlooienmarkten (de zogeheten vrijmarkt). Tevens worden er op veel plaatsen uitgebreide openluchtfeesten gehouden. Vooral Amsterdam staat bekend om zijn viering en trekt elk jaar tussen de half miljoen en twee miljoen bezoekers uit de rest van het land.

Omdat Koninginnedag voor velen een (verplichte) vrije dag is, grijpen veel mensen de kans om dan uit te slapen en de voorafgaande avond uit te gaan. Deze avond voor de Koninginnedag wordt (in het Haags dialect) ook wel koninginnenach genoemd.

KroontjeKoninginnedag vroeger en nu Kroontje

Defilé 1937
Defilé in 1937 met Koningin Wilhelmina. Bezoekers moesten in die tijd nog achterwaarts de trap aflopen uit respect voor de Majesteit. Daarbij gebeurden echter zo veel ongelukken dat dit stukje protocol is afgeschaft!

Op 31 augustus 1889, de verjaardag van Prinses Wilhelmina, werd voor het eerst Prinsessedag gevierd. Deze dag is de voorloper van Koninginnedag. Het initiatief voor de viering kwam van de liberalen, die met het feest de nationale eenheid wilden benadrukken. Na het overlijden van Koning Willem III in 1890, werd de eerste echte Koninginnedag gevierd. Omdat Koninginnedag ook de laatste dag van de schoolvakantie was, werd het al snel een feestdag voor kinderen.

Op 31 augustus 1902 groeide Koninginnedag uit tot een echt volksfeest. De bevolking vierde toen namelijk ook het bericht dat Koningin Wilhelmina net hersteld was van een ernstige ziekte. Koningin Wilhelmina en haar familie waren overigens bijna nooit aanwezig bij festiviteiten op Koninginnedag.

KroontjeEen echt Nederlandse traditie?Kroontje

Tradities zoals Koninginnedag en het volklied zijn er voor het volk. Maar dat heeft het niet zelf bedacht. De overheid vond deze tradities uit zodat alle mensen zich niet langer Hollands, Limburgs of Fries, maar echt Nederlands zouden voelen.

Misschien dat iemand van honderd zich nog zou vergissen als je vraagt wat het Nederlandse volkslied is. Misschien dat hij begint te zingen: "Wien Neerlands bloed door daderen stroomt"'. Want tot 1932 was dát de nationale hymne, geschreven bij de stichting van het Koninkrijk der Nederlanden (1815).

Wilhelmus

Het Wilhelmus, dat wij nu kennen als het volkslied, is dat pas sinds 10 mei 1932. Toch bestaat het al vanaf de zestiende eeuw. De tekst is een eerbetoon aan Willem van Oranje, held van de Opstand. Er zijn vijftien coupletten, waarvan de eerste letters samen de naam Willem van Nassov spellen. In de jaren dertig vond de regering de tekst van het oude lied niet meer zo geschikt en koos daarom voor het Wilhelmus.

Ook Koninginnedag is niet zomaar ontstaan. Het uitroepen van dit feest was een weloverwogen keuze. Liberale politici bedachten aan het einde van de negentiende eeuw Prinsessendag. Dit feest zou jaarlijks plaatsvinden op de verjaardag van prinses Wilhelmina (later op die van koningin Juliana), op 31 augustus. Rond die tijd waren er van oudsher op verschillende plekken in Nederland oogstfeesten. Die moesten nu plaatsmaken voor een nieuwe nationale feestdag die gold voor alle Nederlanders en met als verbindend symbool de monarchie.

Toen Wilhelmina koningin werd, veranderde de naam van de feestdag mee. Het duurde even voordat het een succes was, maar sinds het begin van de twintigste eeuw is Koninginnedag elk jaar weer een heus Nederlands volksfeest. Wie het ook bedacht heeft.

KroontjeWapen en vlag Kroontje

Over het wapen ook een klein stukje omdat ik het zo mooi vind, dat ik het verwerkt heb in het plaatje bovenaan deze pagina. Het Nederlandse Rijkswapen is hetzelfde wapen als dat van de Koningin, maar dan met de toevoeging van een Koningsmantel.

RijkswapenWapen Nederland

Het Koninklijke wapen bestaat sinds 1815, het jaar waarin het Koninkrijk der Nederlanden werd gesticht. Dit wapen is hetzelfde als het Nederlandse Rijkswapen. In 1907 is het wapen gewijzigd en in 1980 opnieuw vastgesteld (Staatsblad 206, 1980).

Koningin Wilhelmina stelde in 1908 de Koninklijke vlag vast, genaamd de Koninklijke standaard. Deze is daarna ook gevoerd door Koningin Juliana en wordt nu gevoerd door Koningin Beatrix.

KroontjeKoninklijke vlag Kroontje

Koninklijke vlag

De vlag van de Koningin wordt ook wel de Koninklijke standaard genoemd. Op de oranje vlag is in een medaillon het Rijkswapen met Koninklijke kroon te zien. Het wapen is omhangen met de versierselen van het Grootkruis Militaire Willemsorde. Een nassau-blauw kruis vormt vier vakken. In deze vakken zijn blauwe jachthoorns afgebeeld. Deze zijn ontleend aan het wapen van het vorstendom Oranje.

De Koninklijke vlag wordt op Paleis Huis ten Bosch gehesen als de Koningin in Nederland is. Zij hoeft daarvoor niet in het paleis aanwezig te zijn. Ook op Paleis Noordeinde wappert de Koninklijke vlag alleen als de Koningin in Nederland is.

Koninginnedag: Leve de Koningin!

Koningsdag: Leve de Koning!

© Mieks 2006
Bijgewerkt: 2016-05-11

Alle Mieks themapagina's

Kroontje


Bronnen voor deze deze pagina onder meer:
www.koninklijkhuis.nl
www. wikipedia.nl
www.mediatheek.thinkquest.nl