4 en 5 mei

 

4 en 5 mei, herdenken en vieren!

4 en 5 mei zijn nationale data die historisch gebonden zijn aan de Tweede Wereldoorlog in relatie tot het Koninkrijk der Nederlanden. Ondanks het feit dat delen van het Koninkrijk eerder of later werden bevrijd, is de vijfde mei - ondertekening capitulatie Duitsland - de nationale dag geworden waarop jaarlijks de bevrijding van het Koninkrijk in 1945 van de Duitse èn Japanse bezetter wordt herdacht en gevierd.

(De laaste jaren wordt overigens de capitulatie van Japan ook herdacht op 15 augustus, en daarmee de bevrijding van diegenen die pas op 15 augustus 1945 bevrijd werden).

Direct na het einde van de Tweede Wereldoorlog werden op initiatief van burgers op diverse plaatsen in het land herdenkingen georganiseerd aan de vooravond van de historische datum 5 mei. Zo kreeg niet alleen de vijfde mei, maar ook de vierde mei een nationale betekenis die direct gerelateerd is aan de Tweede Wereldoorlog. Niet een, maar twee dagen van herdenken en vieren. Een situatie die uniek is voor Europa.

Ereveld Grebbenberg

Herdenken op 4 mei

Jaarlijks is op 4 mei de Nationale Dodenherdenking. Men herdenkt alle burgers en militairen van het Koninkrijk der Nederlanden, die waar ook ter wereld zijn omgekomen sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog (men gaat hierbij uit van 10 mei 1940) en in oorlogssituaties en bij vredesoperaties.

Herdenking

Tot 1961 had de herdenking slechts betrekking op de Nederlandse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Vanaf 1961 worden op 4 mei ook de gevallenen tijdens andere militaire conflicten (zoals de politionele acties in Nederlands-Indië) en vredesoperaties (zoals in Libanon of Bosnië) herdacht.

Momument Dam voorzijde
Monument Dam achterzijde
Monument op de Dam voorzijde
Achterzijde

De herdenkingen bestaan uit een plechtigheid, gevolgd door kransleggingen bij het Nationaal Monument op de Dam in Amsterdam door de koningin en vertegenwoordigers van de regering, het leger, verzetsbeweging en allerlei organisaties en groeperingen in de maatschappij. Om acht uur 's avonds worden twee minuten stilte gehouden ter nagedachtenis aan degenen die in en vanwege een oorlog zijn omgekomen. Op 4 mei 1994 werden voor de eerste keer de vlaggen die voorheen halfstok hingen gehesen tijdens het spelen van het Wilhelmus.

Monument Waalsdorpervlakte
Monument Waalsdorpervlakte

Ook op andere plaatsen in Nederland worden plechtigheden gehouden en kransen en bloemen gelegd, zoals op de Waalsdorpervlakte en honderden andere plaatsen waar graven of monumenten aan de slachtoffers en de bezetting herinneren.

De klaproos
poppy
Poppy

De klaproos of "poppy"

Een symbool voor herdenking dat je meer en meer ook in Nederland ziet is de klaproos, of de "Poppy". In diverse landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk, maar ook Frankrijk en België is de nationale herdenkingsdag 11 november, de dag waarop een einde kwam aan de Eerste Wereldoorlog.

Vroeger dacht men dat de klaproos daar bloeide waar iemand vermoord was. Daarom zei men dat dat de reden was waarom het slagveld van Waterloo bezaaid was met klaprozen. Deze bloem (het gaat om de Papaver Rhoeas) drinkt het bloed van de gesneuvelden en bewaart het in zijn bloembladen.

In Frankrijk begon men in 1921 dit gebruik over te nemen en in Engeland een jaar later. Hier heeft men elk jaar nog steeds een 'Poppy Day' met als slagzin: "The memory fades but the suffering doesn't" (de herinnering vervaagt maar niet het lijden). Ook in België kent men de klaprozendag in november, met uiteraard hetzelfde doel.

Vlag Nederland

Bevrijdingsdag op 5 mei

Een dag na 4 mei, op 5 mei, wordt de bevrijding van de Duitse bezetter (1940-1945) gevierd. Bevrijdingsdag is een van de twee nationale feestdagen die we in Nederland kennen. (De andere feestdag is Koninginnedag.) 5 mei staat ook in het teken van de naleving van mensenrechten en de vrijheid die voor ieder mens zo belangrijk is. Het gaat er op die dag om dat iedereen zich realiseert dat die vrijheid iets is waar we samen op kleine en grote schaal voor moeten blijven vechten!

4 en 5 mei

De geschiedenis van 4 en 5 mei

Op 4 mei de oorlogsslachtoffers herdenken en op 5 mei de bevrijding vieren, het lijkt zo vanzelfsprekend. Toch is het organiseren van een nationaal programma voor beide dagen heel lang geen vanzelfsprekende combinatie voor een en dezelfde organisatie geweest. Dat blijkt alleen al uit het feit dat het Nationaal Comité 4 en 5 mei pas in 1987 is opgericht. Daarvoor waren er afzonderlijke organisaties voor 4 en voor 5 mei.

Na de officiële bevrijding van heel Nederland op 5 mei 1945 besloot de regering Gerbrandy dat het eerste nationale bevrijdingsfeest zou worden gehouden op de verjaardag van koningin Wilhelmina, op 31 augustus. Het Comité "Nederland herdenkt 1940-1945" bereidde een groot feest voor in het Olympisch Stadion in Amsterdam, met een bevrijdingsspel en vooraanstaande gasten. Voordat het zover was, besloten leden van voormalige verzetsgroepen en nabestaanden aan de vooravond van die feestdag op verschillende plaatsen in het land stille tochten te houden naar de plaatsen waar hun dierbaren tijdens de oorlog gefusilleerd waren. Dat gebeurde onder andere op de Waalsdorpervlakte bij Den Haag.

In diezelfde stad werd dat jaar de Commissie Nationale Herdenking 1940-1945 opgericht. Die bestond voornamelijk uit mensen die tijdens de oorlog actief waren geweest in dhet netwerk van onderduik- en knokploegen, en in het ambtenarenverzet. Omdat de stille tochten op 30 augustus 1945 zo indrukwekkend waren geweest en zoveel mensen op de been brachten, wilde de commissie proberen er een nationale traditie van te maken.

Omdat de bevrijdingsdag op 5 mei viel, zouden voortaan op de avond van 4 mei overal in het land plaatselijke herdenkingen worden gehouden, met als belangrijk onderdeel de twee minuten stilte, vaak bij een plaatselijk oorlogsmonument.

Vanaf 1946 heeft de regering een aantal keren besloten de viering van de bevrijding op 5 mei naar een andere dag te verschuiven omdat die datum op een zondag viel. Daarmee verschoof noodgedwongen ook de dag van de herdenking. Omdat daar in de loop van de jaren vaak verwarring en discussie over ontstond, besloot de regering in 1968 herdenken en vieren altijd op 4 en 5 mei te organiseren, ongeacht de dag van de week.

4 en 5 mei: Herdenken en vieren in vrijheid en vrede!

4 en 5 mei

© Mieks 2006
Bijgewerkt:
2016-05-11

Alle Mieks themapagina's

 

Bronnen voor deze pagina:
http://www.herdenkenenvieren.nl/hev/4.mei/achtergronden4mei
http://nl.wikipedia.org/wiki/Bevrijdingsdag
http://www.herdenkenenvieren.nl/hev/4.mei/achtergronden4mei/geschiedenis4en5mei
http://www.oorlogsmonumenten.nl/omn/zoeken/monumenten/7647/?nav=detail#panorama
http://nl.wikipedia.org/wiki/Waalsdorpervlakte
http://www.oorlogsmonumenten.nl/datakid/htm/herdenken.html
http://www.plantaardigheden.nl/aardig/aardigheden/klaprozendag.htm